БУРЯАД-МОНГОЛШУУДАЙ МАНЛАЙ ТҮРҮҮТЭН


Многократный победитель конкурсов веб-проектов в поддержку и развитие бурятского языка, сохранение традиций и культуры бурят-монгол.

Бүхэдэлхэйн буряад үндэһэтэнэй ман­лай түрүүтэн, Монгол гүрэнэй ниигэ­мэй элитэ ажал ябуулагша, Буряад соёл хүгжөөхэ жасын юрэнхылэгшэ, Ажалай Улаан Тугай, Арадуудай Хани барисаанай, мүн Монголой “Алтан гадас” орденуудай шагнал­тан, Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёл хүгжөөлгын эблэлэй вице-президент, Евразиин арадуудай Ассамблейн президиумэй гэшүүн, профессор, Хориин 11 эсэгын гал улаан тугтай Дэлдэгэр Галзууд омогой Соёлсүрэнгийн Билэгсайхан Улаан-Баатар хотодо түрэһэн.

Монгол Эхэ орондоо, монгол арадтаа эрхэ сүлөө асархын тула залуу зандан наһанһаа зүдхэн оролдожо ябаһан. Улаалзай Хүбдүүдэй хүбүүн Санжасүрэнгийн Зоригтой суг хамта Монго­лой Арадай нам байгуулһан, түрүүлэгшээрнь һунгагдан, олон жэлдэ арадай сүлөө ниигэм бай­гуулха хэрэгтэ горитой хубита оруулһан, “Алтар­гана” наадамай үндэһэ һуури табиһан габьяатай хүн юм.

Санкт-Петербургда болоһон Евразиин арадуудай Ассамблейн үедэ, Париж хотодо ЮНЕСКО-гэй хуралдаан дээрэ Соёлсурэнгийн Билэгсайхан буряад арадай соёл урлиг тухай элидхэл хэхэ­дээ, Бүгэдэ Буряадай олон улсын “Алтаргана” наадам хадаа арадуудай эб найрамдалай түшэг тулга, харилсаанай хүүргэ болоно гэжэ онсолон тэмдэглээ һэн. Евразиин арадуудай Ассамблейн түлөөлэгшэд энэ ехэ хэмжээ ябуулгадамнай айл­шаар бууха байна. ЮНЕСКО-гэй мэргэжэлтэн ерэ­жэ, наадамые хараха юм.

Билэгсайхан гуай хабарай эдэ үдэрнүүдтэ мүнөө жэл Эрхүүдэ болохо “Алтарганада” бэлдэ­жэ, унаһан малгайгаа абаха забдагүй ажалаа хэжэ байна. Арад зондо ойлгууламжын ажал ябуулна, наадамай дүримтэй танилсуулна.

Билэгсайханай уг үндэһэн, удам түрэлынь хаанаһаа эхитэйб? Эсэгын талаһаа булагад отогой, готол буумал солотой, Үхэр Манхай уула, Үдэгэ Бэлеэн тахилгатай, Худайн гол тииргэнтэй уг удам­тай юм байна. Хоридой мэргэн баабайн Дэлдэгэр Галзуудай угай нагасанартай. “Тиимэ һэн тула алишье буряадуудай эб нэгэдэлэй уулзуур дээрэ хүлеэн угтанаб”, - гээд энеэбхилэн хэлэдэг.

Абынь талаһаа түрэлэй болохо Цэвээнэй Луб­сан-Цырен гэдэг хүн Хяагтын хубисхалша хасаг, Хатан Баатар Магсаржабай зүбшэгшэ, Монголой армиин комиссар, Сүхэ-Баатарай захиралтаар Урга (мүнөө Улаан-Баатар) ниислэлэй түрүүшын комендант байһан юм. Дайсад тэрэниие гэнэдхэ­эжэ, һэеы гэрэй газааһаа жадаар хадхажа алаһан. Нагасанарынь хамалган хашалганай үедэ хар­дуулжа, хэһээлтэдэ дайруулһан. Нагасанарынь 16-һаа дээшэ наһатай бүһэтэйшүүлые бултыень буудажа алажа байһан хатуу шэрүүн сагай хар­далга, хюдалга, уйдхар гашуудал, зоболон үзэһэн юм. Тиимэһээ арад зоной эрхэ сүлөөгэй, амгалан тэнюун ажабайдалай түлөө Арадай нам байгуул­ха хүсэл Билэгсайханай шуһан соо бурьялжа бай­гаа гэбэл, алдуу болохогүй. Абань - малай эмшэн, эжынь - үхибүүдэй эмшэн, эгээл элүүрые хамга­алгын мэргэжэлтэй байһан юм. Түрэлхидэйнгээ сүлөөгүй ажалтай хада тэрэ бага балшарһаа аба эжыдээ туһалха, хони мал тогтоохо, мори уна­ха, үбһэ сабшаха, түлеэ залһа бэлдэхэ болон үхибүүдэй даашын бүхы ажал хэһээр, эрэ хүн боложо торнижоо бэлэй. Барилгын инженерэй мэргэжэл шэлээд, Новосибирскын барилгын дэ­эдэ һургуулида һуража гараад, барилгын ажалда хүдэлөө. Тиин зүрхэ сэдьхэлэйнгээ дуудалгаар гүрэнөө хүгжөөхэ, засаг түрэеэ бүхэлхэ хэрэгтэ бүхы хүсэл зоригоо зорюулаа һэн. Монголой Ара­дай Хуралда хоёр дахин һунгагдажа, гүрэнэйнгөө Үндэһэн хуули баталалсаа, арад түмэнөө түлөөлжэ, шэн сэдьхэлээр ажаллаа бэлэй. Монголой Арадай намай генеральна секретарь ябахадаа, шэнэ үзэл бодол ойлгуулхын тула оронойнгоо бүхы аймагуудаар ябажа, арад зонтоёо уулзадаг, хөөрэлдэдэг байгаа. Малшадта харууһалжа байһан малыень үмсын болгохо хэрэгые дэмжэхэгүй, һаалта хэхэ, айһаншье, эсэргүүсэһэншье ушарнууд дайралда­даг һэн. Суглаан, хуралдаан дээрэ хүн зонтой сэхэ уулзажа, улаан нюураараа хөөрэлдэжэ, өөр дээрээ харюусалга абаха ушарнууд алил болодог һэн. Би­лэгсайхан хэжэ байһан хэрэгни арад зондо хэрэг­тэй, туһатай гэжэ бүрин этигэдэг, хүнүүдэй нюдэ руу сэхэ хараад, үнэн зүбые илгажа, ойлгуулжа, хэлэжэ ябадаг һэн.

“Алтаргана” наадамай эхилһэнһээнь хойшо харгалзалга дороо абажа, мүнөө болотор эм­хидхэн ударидажа ябана ха юм. Олоной түлөө оролдоһон ажал хэрэгынь урагшатай, дэмбэрэл­тэй, үршөөлтэй байдаг.

Соёлсурэнгийн Билэгсайханда хандажа, “Ал­таргана” наадамда хэр бэлдэжэ байһан тухайгаа хөөрэхыень дурадхааб.

- Эрхүүдэ болохо 13-дахи “Алтаргана” наадам­да бэлэдхэл түлэг дундаа. Нэн түрүүн дүрим хүтэлбэрииень ородһоо монгол хэлэндэ оршуу­лаад, буряадуудай ажаһуудаг 3 аймагуудаар, 13 сомоноор эльгээгээбди, Интернет соо табяабди, олондо мэдээсэл тараадаг сонинуудта дуулгаабди. Энэ ажал нилээд харюусалгатай байгаа. “Ал­тарганада” хабаадаха хүнүүдые шэлэн абаха, хүндэтэй хүнүүдые уриха гэхэ мэтэ олон шиидхэ­хэ асуудалнууд урдамнай байна. Табан һарын 21- 22-то Дадал сомондо “Бага Алтаргана” болохоо байна. Монгол гүрэниие хэн түлөөлхэб гэжэ тэндэ элирхэ юм.

“Буряад соёл хүгжөөхэ жасын гэшүүд һаяхан хуралда сугларжа, хэдэн асуудал хэлсэһэн байна: Эрхүүдэ болохоёо байһан “Алтаргана” наадамда Монголой буряадуудай хабаадалгын гурим, наа­дамай дүрим хүтэлбэритэй танилсуулга, бэлэдхэл гэхэ мэтэ. Монгол орон Буряад Улас хоёрой харил­саа холбоонуудай, ажал хэрэгэй асуудалнуудаар уулзалга Улаан-Үдэдэ майн 8-да үнгэргэгдэхэ. Мүнөө тэрээндээ бэлдэжэ байнабди.

- Та “Алтарганын” эхи табигшадай нэгэн бо­лонот. Танай һанамжаар, хаанахи наадам эгээл гоёор болооб?

- Булта гайхамшаг гоёор болоо һэн гэжэ һананаб.

- Евразиин арадуудай Ассамблейн прези­диумэй гэшүүн байнат. Эмхи тухайгаа хөөрэжэ үгыт даа.

- 2017 оной май һарада Евразиин 67 гүрэнэй түлөөлэгшэд сугларжа, Ехэ хуралдаан болоо һэн. Тэндэ Евразиин Ассамблей байгуулагдаа. Евра­зи - бүмбэрсэг дэлхэйн тон ехэ түби, дэлхэйн эгээл олон арад зонтой гүрэнүүд байна. Эндэ хүн түрэлтэнэй соёл урлигай агууехэ эрдэнитэ бүтээлнүүд бии болоһон. Бүхы шажан шүтөөншье хадаа Евразида байна гээшэ. Тиин арадууд нюур нюураараа уулзаха, нюдэ нюдөө харан харилса­ха, бэе бэедээ туһалха, ганзага ниилүүлэн, ажал хэрэгээ бүтээхэ эрхэ байдал тогтоохын тула Ассамблей тогтоогдоо юм. Монгол оромни Азиин үбсүүн дээрэ нэмжынхэй хадаа энэ эмхидэ эдэб­хитэй хабаадаха юм.

- Наһанайнгаа эгээл аза жаргалтай хаһа нэрлыт даа.

- Буряадуудай зүрхэндөө зула мэтээр һанадаг “Алтаргана” наадам үнэн нүхэдөөрөө байгуулааб­ди, урдамнай үшөө ехэ зорилгонууд хүлеэжэ бай­на. Монгол орондоо, буряад арадтаа ажал хэрэгээ зорюулнабди. “Алтаргана” наадамай улам хүгжэжэ байхада, баярлангүй яахабиб. Ажабайдалай али­шье үедэ, бага балшар наһандаа, эдир залуудаа, оршон үедэ хододоо жаргалтай ябааб даа.

- Билэгсайхан гуай, манай асуудалнуудта харюу үгэһэндэтнай баяр хүргэнэбди. Галтай, согтой, омог дорюун ябахатнай болтогой!

  1. 5
  2. 4
  3. 3
  4. 2
  5. 1

(1 голос, в среднем: 2 из 5)