СОЛОТО СОЕЛШОН


Многократный победитель конкурсов веб-проектов в поддержку и развитие бурятского языка, сохранение традиций и культуры бурят-монгол.

Буряад орондо, Байгал далайн баруун тээ, Монгол Ула­ста, Хитадай Шэнэхээндэ, дэлхэйн алишье үнсэгтэ ажаһуудаг буряадуудай дунда хүндэтэйгөөр угтуул­даг Бүгэдэ буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй вице-пре­зидент, олон жэлдэ Агын тойрогой Соёлой департамен­тые толгойлһон, мүнөө Гомбожаб Цыбиковэй нэрэмжэтэ Агын үндэһэнэй музейн директор Рыгзын Цыренович Цы­дендоржиев Буряадай түрүү хүнүүдэй нэгэн мүн! Буряадай соёл уралигай, болбосоролой хүгжэлтэдэ хүсэл зоригоо, сэдьхэл зүрхөө, ухаан бодолоо сүм зорюулһан энэ хүн мүнөөшье мүхөөгөө алдаагүй, Агын үндэһэнэй музейн ажалша коллектив хүтэлбэрилжэ, наһан со­огоо хэһэн зохёохы ажал хэрэгээ үргэлжэлүүлһэн зандаа юм.

Бага балшар наһан

Будалан нютагай колхозой түрүүлэгшэ байһан, «Хүндэлэлэй Тэмдэг» орденто, нютаг нугадаа хүндэтэй хуасай омогой Цэрэнэй Цыдендоржо Бадмын Цымжид хо­ёрой бүлэдэ Рыгзын хүбүүн мүнхэ оршодог алтан дэлхэй дээрэ түрэһэн байна. Рыгзынэй найматайхан бай­хада, абань наһа бараа һэн. Ринчин аха, Римма эгэшэеэ, энхэргэн эжы­гээ дахаад, борьбо дээрээ бордойн боргожоһон бага балшар наһаниинь мартагдашагүй. Абынгаа наһа ба­рахада, гүлмэр жаахан байгаашье һаань, эжыгээ хайрлаха ёһотойб, эжыдээ туһалха ёһотойб гэһэн мэ­дэрэл ой ухаандань батаар хадууг­даа һэн. Тэрэ гэһээр, Рыгзын хүбүүн абамни юун гэжэ һанаха байгаа хаб, абамни мэндэ ябаа һаа, юун гэжэ хэлэхэ һэн хаб даа гэжэ наһан со­огоо бэеэ шалгажа, шүүжэ ябаа юм. Абын нэрэ арюуханаар абажа яба­на. Үхибүүдтээшье эсэгын нэрэ обог хүндэтэйгөөр абажа ябахат гэжэ за­хидаг юм.

 

Рыгзын Цыренович Цыдендор­жиев Шэтын багшанарай дээдэ һургуули дүүргээд, Будаланай дун­да һургуулида багшалаа, завучаар хүдэлөө, нютагай намай бүлгэмэй парторгоор һунгагдаа һэн. Улад зо­ной нюдэн дээрэ олониитын ажал хэхэ гээшэ харюусалгатай. Һайса бодоһон хойноо шиидхэбэри абал­га, олон зоноор харилсаан, үгэеэ дуулгажа шадаха шадабари, хүн зо­ниие дахуулан хүтэлбэрилхэ мэр­гэжэл - эдэ бүгэдэдэ ажабайдалай гүн соо һургуули гараа һэн гэжэ хэ­лэбэл зүбтэй. Жэлэй дүрбэн сагта хүдөөгэй ажабайдал, хонишодтой, һаалишадтай уулзалганууд, уран һайханай харалганууд, һунгалтанууд болон бусад дууһашагүй ажал олон юумэндэ һургаа ааб даа. Эдэл жэлнүүдтэ Рыгзын Цыреновичэй абари зан даруу номгон, бодолготой, хүлеэсэтэй, түни түбшэн болоо һэн. Удангүй Будалан нютагаархид тэрэ­ниие сомонойнгоо даргаар һунгаа һэн. «Нютаг зоной этигэл найдаба­ри, үргэн дэмжэлгэ юунһээшье ехээр зоригжуулдаг, далижуулдаг байна», - гээд тэрэ дурсан хөөрэнэ.

Бэрхэ хүтэлбэрилэгшын бэелүүлһэн хэрэгүүд

Рыгзын Цыренович 1994 оной намар Агын аймагай со­ёлой таһаг хүтэлбэрилжэ эхилээ һэн. Хүн зонтой харилсаан, соёлой арга хэмжээнүүдые эмхидхэлгэ, зүрилдөөтэ асуудалнуудые зүбөөр шиидхэлгэ, соёлой ажалшадые зо­хёохы ажалда элсүүлгэ гээд лэ ни­игэмэй дундаршагүй ажал хэрэг үргэлжэлөө һэн. Түрүүшынь амжал­та - 1995 ондо Буряад Уласай ниислэл Улаан-Үдэдэ «Гэсэр» баатарлиг үльгэрэй 1000 жэл» гэһэн һайндэртэ Агын аймагай түлөөлэгшэд түрүүлээ һэн. Барилдаанда, мори урилда­анда, «Дангина» харалганда, ара­дай дуунай урилдаанда олонхи мүрысөөнүүдтэ эрхимлээ бэлэй.

1996 ондо Рыгзын Цыренович Цыдендоржиевта тойрогой соёлой департаментые толгойлхо уялга даалгагдаба. Тиин тэрэ үндэр зо­рилгонууд, үргэн хэмжээ ябуул­ганууд, шанга эрилтэнүүд, шэнэ шэглэлнүүд, шэнэ илалтанууд тээшэ дабшан алхалаа һэн!

Арюун һүлдэтэ «Алтаргана» наадан

Монгол Уласай Хэнтэйн аймагай Биндэр сомондо 1996 ондо болоһон 2-дохи «Алтарганада» Рыгзын Цы­дендоржиев, Доржи Дондоков, Ту­яна Дондокова, Батор Пурбуев гэг­шэд Ага тойрогоо түлөөлөө һэн. Бүгэдэ Буряадай «Алтаргана» на­аданда Ород гүрэниие түлөөлһэн анха түрүүшын хабаадагшад болоо гээшэл. Энэ ушар түүхын хуудаһанда аржыса бэшээтэй үлөө ха юм.

- Буряад арадай дуунай урилдаа­най шүүгшэ байгааб. Арадай дуунуудые соносожо байхадаа, ямар һайхан аялгатай, ямар гүнзэгы удхатай дуу­тай арад гээшэбибди гэжэ бахархан байгаа бэлэйб! Монголой буряадуудай урданай дуунуудаа дуулахадань, зүрхөө доһолгожо, сэдьхэлээ уяржа байһанаа мартадаггүйб! – гээд, Рыг­зын Цыдендоржиев мүнөө хөөрэнэ.

2002 ондо «Алтаргана» наадан хилэ дабан, Ород гүрэн руу ерэжэ, Агада бүтээгдээ һэн. Энэ дэмбэ­рэлтэ һайхан үйлэ хэрэг Баир Ба­ясхаланович Жамсуевай, тэрэнэй туһалагшадай нэгэн Агын тойрогой соёлой дарга Рыгзын Цыренович Цыдендоржиевай ударидалга доро баян бардамаар, арюун һайханаар, жэншэдгүй журамтайгаар бүтээ бэлэй. Буряадуудай байра байдал харуулһан эрын гурбан наадан, ор­шон үеын шэнэ дуу шэлэлгэ, эрхим ном хэблэлгэ, һэеы гэр харалга гэһэн номинацинууд нэмэгдэжэ, «Алтарга­намнай» уласхоорондын хэмжээн­дэ гаража, үргэн дэлисэтэй, дэлхэй дүүрэн алдар суутай болоо бэлэй.

Холын холо хотонуудһаа, ни­ислэл Москваһаа, молор һайхан Монголһоо, Хитадай Шэнэхээнһээ, Буряад Уласһаа, Эрхүү можоһоо буряадууд нааданда ерэжэ, ямар ехэ баяр болоо гээшэ һэн бэ! Агынхид «Алтаргана» наада эрхим дээдэ хэм­жээндэ үнгэргэһэн байна. Ерэхэ жэл Ага тойрогто болохоёо байһан «Ал­таргана» нааданда бэлэдхэл түлэг дундаа ябажа байна. 2020 ондо Ага­да дахяад арюун һүлдэтэ «Алтарга­на» нааданай туг намилзахань!

Үндэһэнэй музейн ажал

Ага тойрогой Гомбожаб Цыби­ковэй нэрэмжэтэ Үндэһэнэй музей 2015 онһоо эхилжэ, «Магтанабди алдарта уг гарбалаа» гэһэн уряатай уулзалгануудые үнгэргэдэг юм.

Ага найман эсэгын үри һадаһад уулзалганууд дээрэ угайнгаа алдар солотой хүнүүд тухай хөөрэлдөө үүсхэнэ, түүхын хуудаһануудые ира­на, музейн ажалшадай зохидхоноор бэлэдхэһэн үзэсхэлэн хаража хужар­лана. Ага тойрогто ажаһуудаг бата­най, гушад, худай угайхидтай һонин уулзалга болоо һэн. Нёдондо намар Ага тойрогой Гүнэй, Тугшан, Үзөөн нютагуудта ажаһуудаг хамниган гарбалтай улад зон Гомбожаб Цыби­ковэй нэрэмжэтэ Үндэһэнэй музейдэ уулзажа, ашаг үрэтэй хөөрэлдөө хээ һэн. Мүн Агада нютагжаһан Усть-Ордаһаа гарбалтай улад зоной уул­залга эмхидхэгдээ.

Буряад Уласай Хори, Хэжэнгэ, Мухар-Шэбэр, Ярууна аймагуудта түрэһэн, үндыһэн аад, хуби заяа­гаа Агын талада олоһон хүнүүд энэ оной хабар суглараа һэн. Нютагаар­хидай уулзалганууд дээрэ хүн зоной ажалай намтар, гэрэл зурагуудай үзэсхэлэн дэлгээгдэдэг.

«Ерэхэ намартаа Баргажанһаа, хойто жэлдэ Түнхэнһөө гарбалтай зониие «Магтанабди алдарта уг гар­балаа» гэһэн уулзалгануудта урихаб­ди, ажал хэрэгээ үргэлжэлүүлхэбди. Үхибүүдтээ уг гарбалаа мэдүүлхэ, эхэ хэлэеэ дамжуулха, түүхэеэ, дуу­гаа мэдэдэгээр хүмүүжүүлхэ гэһэн зорилготойбди. Дороһоо ургажа ябаһан үри һадаһамнай буряад гээ­шэб гэһэн мэдэрэлтэй үндыг лэ!» - гэжэ Рыгзын Цыренович хэлэнэ.

Нарата һайхан юртэмсэ дээрэ уг­саата буряад араднай мандан дэл­гэржэ, ажана амгалан, баян бардам, буян хэшэгтэй ажаһуухань болто­гой!

  1. 5
  2. 4
  3. 3
  4. 2
  5. 1

(0 голосов, в среднем: 0 из 5)