Эхэ хэлэн – манай баялиг-ХУ


Многократный победитель конкурсов веб-проектов в поддержку и развитие бурятского языка, сохранение традиций и культуры бурят-монгол.

Ивалгын дасанда болодог “Эхэ хэлэн – манай баялиг” заншалта урилдаан  декабриин 23-24-дэ арбан табадахияа болобо.  53 һургуулиин һурагшад һайн бэлэдхэлтэй ерээд,  урилдаанда илалта туйлаха эрмэлзэлтэйнүүд байгаа. Наадамай нээлтэ дээрэ Ивалгын аймагай гулваа Виктор Очиров, Зэдын аймагай гулваа Валерий Цыренов гэгшэд үхибүүдые амаршалаад, тэдээндэ амжалта хүсэбэ. Хяагтын аймагай гулваа  Александр Буянтуев нютагайнгаа үхибүүдтэй уулзажа, хөөрэлдэжэ,  зоригжуулан байхыень харахада, баярламаар байгаа бэлэй.

Энэ удаа “Абсолют” гэһэн хамжаануудай бүлгэм энэ наадамай эбээн тэдхэгшэ байгаа.

dsc01218

-Буддын шажанай заншалта сангха буряад хэлээ хүгжөөн һэргээхэ хэрэгтэ ехэхэн хубита оруулна. Манай хамжаануудай бүлгэм гурбадахияа энэ хэмжээ ябуулгада  хабаадажа байнабди. Буряад хэлээ аршалан үлдээхэ хэрэгтэ хододоо хам оролсожо, туһалжа байхабди,- гэжэ  «Абсолют» гэһэн хамжаануудай бүлгэмэй түлөөлэгшэ Жаргал Элбенов найдуулба.

-Буряад хүбүүд, басагад, таанад Этигэлэй хамбын һургаал сэдьхэлдээ шэнгээгээд, ухаандаа тогтоогоод, өөртөө хэрэгтэй һургаал заабари хадуужа абаад, хожомоо өөһэдөө аба эжы болоходоо, үхибүүдтээ хэлэхэ үгэтэй байха  ёһотойт, -гэжэ Дамба Аюшеев хамба лама хэлэбэ.

Үхибүүд үрөөнүүдээр тараад, урилдаан эхилшэбэ.

 

dsc00997

“Уран баримал” урилдаанай  дүримөөр ерэхэ жэлэй һүлдэ тахяа урлан дархалха гэһэн гэрэй даабари байгаа.  Эгээ эрхим хүдэлмэринүүдые сувенир болгон шудхаха арга олдохо. Урилдаанай үедэ хэхэ даабари багша үгэнэ. Хүбүүд басагад  яһала оролдосотойгоор тахяагай дүрсэ  дархална. Зарим ажалнууд уранаар хээтэй гэжэ харахада элихэн байгаа һэн.

Басагад “Уран гартан” урилдаанда арга шадабарияа харуулба.

dsc01038

Гэртээ хониной гурбан арһа элдэхэ даабари үгтэһэн байгаа.

Арһанда тусхай һубаряагаар эдеэ түрхижэ, шударжа, сэбэрлэжэ, угаажа болбосоруулаад, юумэ оёхоор арһаяа болгохо ёһотой байгаа. Энэ хүдэлмэри яажа бүтээхэб гэжэ тодорхойгоор “Эхэ хэлэн – манай баялиг” хуудаһан дээрэ ойлгосотойгоор бэшээтэй байна: арһанай нооһыень хайшалаад, дабһатай уһан соо шиихаад, 7-8 час соо бариха (1-2 кг дабһан, 3 арһанай сүлөө эрьелдэжэ байхаар уһан хэгдэхэ). Уһанһаа арһануудаа гаргаад, хүрьһыень(мездра) хюһаха, удаань тусхай бодос (раствор) арһандаа түрхихэ (1 литр уһанда 50 грамм 70% уксусна кислота. Уһанай шэрүүн байбал, 200 гр. сода хэжэ уһаа зөөлэрүүлхэ). Һүүлдэнь арһаяа үшөө 6 часай туршада уһан соо байлгаха.

Арһаяа сэбэр уһан соо угаагаад хатааха, удаань дотор талаһаань эмульси түрхихэ. Нэгэ арһанда 200-300 грамм эмульси орохо. Арһа элдэлгэдэ тон хэрэгтэй болохо зүйл – эмульси ВСГТУ-гай кожа-мех факультедэй кафедрада хандажа абахада болохо. Утасайнь дугаар: 89021676824.

Арһаяа элдэхэ, сэбэрлэхэ, халимнаха (снимать остатки жира со шкуры) Тусхай бэлэдхэл хэжэ, энэ ажал дүүргэнэбди (1 литр халуун уһанда 10 грамм 12-дохи номерой индустриальна тоһо нэмэнэбди. Дээрэнь 1 грамм превоцела, 2-3 дуһал скипидар нэмээд, халуун уһанда худхаха. (12-дохи номерой тоһоной үгы байбал, 20-дохи номерой индустриальна тоһо адли хэмжээгээр 5-дахи номерой тоһонтой холижо болоно). Энэ бэлдэһэнээ арһандаа түрхихэ, гараараа эмиржэ, арһаяа элдэхэ хэрэгтэй.

Урилдаанай энэ шатада багшын хүтэлбэри доро элдэһэн арһаараа шэнэ урлал бүтээхэ ёһотой байгаа.  Минии харахада, арһаар бүтээл оёжо байһан басагад дуратайханаар энэ урилдаанда хабаадана. Багша Баярма Митупова аятайханаар басагадта заажа үгэнэ. Арһаа яагаад  тааруулхаб, хэбээ яагаад табяад хайшалбал зохид байхаб гэхэ  мэтэ нарин асуудалнуудта харюу үгэнэ.

dsc01052

-Басагад багаһаа эсхэжэ, оёжо һурахадаа,  оёдолой дүршэл абахадань өөһэдтэнь һайн байха. Багадаа Һураһан юумэн, абаһан дүй дүршэл тэдэнэй ажабайдалдань хэрэгтэй байха ха юм. Багадаа абаһан һургаал мартагдахагүйгөөр  хадуугдадаг гэжэ һананаб,-гээд Баярма Митупова хөөрэнэ.

Баян Булагһаа Тайшихина Кристина, Тохойһоо Балтуева Долгорма, Мүрөөшэһөө  Цыренова Арюна, Селендүүмэһээ Шишмарева Марина, Хэжэнгэһээ Дондокова  Баирма, Юрөөһөө Сунграпова Сарюна, Улаан-Үдын 29-дэхи гимназиин һурагша Чойдонова Алина гэгшэд оёдолдо  амжалтатай һуража байна. Хэжэ байһан бүтээлнүүдынь захата боложо байна. Тэдээндэ багша туһална, гэртэнь эжынэр, абгайнар туһалалсаа ааб  даа.

Этигэлэй Хамбын һургаалнуудые сээжээр хөөрэхэ даабари хатуухан байба. Тиигэбэшье үхибүүд ехэ оролдоо, заримашуулынь хореод һургаалнуудые мэдэнэ. Би ехэ һонирхожо шагнааб. Үхибүүд удхыень ойлгоод, бидэндэ ойлгуулхын, дамжуулхын  тулада тон зохидхоноор, аажамханаар, аятайханаар  хөөрэхэдэнь ямар баярламаар  гээшэб! Хаража, соносожо байхада нюдэндэ урин, шэхэндэ шэмэг лэ!

Урилдаанай дүримүүд, асуудалнууд, даабаринууд “Эхэ хэлэн-манай баялиг” хуудаһан дээрэ Интернет  соо толилогдоно. Ямар номуудые хэрэглэжэ урилдаанда бэлдэхэб гэжэ тэндэ харюу хуу бэшээтэй. Гэнтэ хэрэгтэй байжа болохо, эндэ  нэрлэе:

Л.Намжилова “Шэдитэ эрхи”, “Алтан эрхи”; Л. Линховоин “Лодон багшын дэбтэрһээ”; С.Д.Бабуев, Ц.Ц.Бальжинимаева “Буряад зоной урданай һуудал байдалай тайлбари толи”; “Буряад хэлэн” гэһэн сахим һураха бэшэгэй “Буряад юртэмсэ” хуби; “Буряад хэлэн” гэһэн сахим һураха бэшэгэй “Наадан һурая-Даян дэлхэй” хуби; Цырен-Базар Бадмаевай “Будамшуугай ороноор Сережын аяншалга” болон бусад сонин, сэтгүүл ба номууд.

dsc01163

Үхибүүдэй хүсэл эрмэлзэл, урилдаанда хабаадаха жүдхэл, бүхы юумэ мэдэдэг, шададаг болохомни  гэһэн сэдьхэл заажа ябаһан багшаһаа дулдыдадаг.  Эрхүү можын  Оһын аймагай Үбэсын дунда һургуулиин үхибүүд Васильев Женя, Хамгушкеев Слава, Хамгушкеева Ксюша, Хамгушкеева Эржена, Трубачеева Настя, Гергенова Марина гэгшэд Серафима Балданова багшаяа дагаад  мүнөө урилдаанда хабаадаба. Хамба-лама Дамба Аюшеев Наадамай урда тээ Серафима багшые хараhаар «О, Yбэсынхид ерээ» гээд баярлан хэлэнэ.  Женя Васильев “Оньһон үгэ оносотой” мүрысөөндэ түрүү һуури эзэлээ. Шагналаа абажа байхадаа Женя ямар жаргалтай байгааб даа! Үхибүүе урмашуулха, амжалта туйлахадань туһалалсаха, илахадань баярлаха   - Багшын жаргал баяр хоёр ха юм даа. Иимэ багшанарай ажаллажа байһан сагта буряад хэлэмнай  мүхэхэгүй!

Серафима Балданова – Yбэсэ нютагта бэри боложо ерэhэн, Хэжэнгын галзууд угай басаган юм. Сандак, Доржима хоёр үхибүүдээ нүхэртэеэ үндылгэн дэгжээжэ байна. Хадам эжы абань бэридээ ажалдань туһалалсадаг, ажалыень дэмжэдэг юм. Үбэсэ нютагта намар ябахадаа, гэртэнь ошожо, аба эжытэйнь, Африкан нүхэртэйнь  танилсаа һэмби. Газаа зосоогүй яб-саб, ажалша бүхэриг  бүдүүн хотон Үбэсэдэ байдаг юм. Серафима Балданова Үбэсын дунда hургуулиин дэргэдэ Оhын хуугэдэй уран бутээлэй байшанай "Сэдьхэл" дугыланай багшаар  ажалладаг юм.  Таня Балдаева, Коля  Хамгушкеев гэгшэд урда тээхи наадамуудта буряад хэлээ һайн мэдэдэгээрээ олоной магтаалда хүртэһэн байха.Серафима багшын шабинар “Хүхюу буряад”, «Эдир Будамшуу»,  «Эхэ хэлэн-манай баялиг» урилдаануудта эдэбхитэй хабаададаг, түрүү һууринуудые нэгэтэ бэшэ эзэлһэн юм.

ХХУ «Эхэ хэлэн – манай баялиг» нааданай дүнгүүд согсологдожо, Буряадай үндэһэтэнэй нэгэдэхи лицей-интернадай һурагшад түрүүлбэ. Хоёрдохи һуурида – Харланайхид, Ноёхон нютагайхид  гурбадахи һуурида гараба.

“Эхэ хэлэн – манай баялиг” удаадахи наадам 2017 оной февралиин 17-18-да болохо.

  1. 5
  2. 4
  3. 3
  4. 2
  5. 1

(2 голоса, в среднем: 5 из 5)